Οι κλιματικοί κίνδυνοι και το κόστος για τις κυβερνήσεις
Στην 5η θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο κόστος λόγω του παρατεταμένου καύσωνα και των πυρκαγιών, συγκαταλέγεται η Ελλάδα, σύμφωνα με την Morningstar DBRS, καθώς σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης, το καλοκαίρι του 2026, δεικνύει, πως τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να λειτουργήσουν σωρευτικά, να προκαλέσουν ζημιές και να διαταράξουν την οικονομική δραστηριότητα.
Ειδικότερα, η Ελλάδα βρίσκεται στην πέμπτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών ως προς τις αναμενόμενες απώλειες παραγωγικότητας στη βιομηχανία και την οικονομία από τους καύσωνες, με βάση το μέτριο κλιματικό σενάριο SSP2-4.5, πίσω από τις Μάλτα, Ανδόρα, Πορτογαλία και Ισπανία και επίσης στην 5η θέση με βάση τις εκτιμώμενες ετήσιες ζημιές σε περιουσίες λόγω των πυρκαγιών, πίσω από τις Πορτογαλία, Μαυροβούνιο, Αλβανία και Ισπανία.
Για την Ελλάδα, ιδιαίτερη σημασία έχει ο συνδυασμός των δύο κινδύνων. Ένας ισχυρός καύσωνας μπορεί να αυξήσει τη ζήτηση νερού, να πιέσει τις υποδομές και να μειώσει την παραγωγικότητα της εργασίας, ενώ η παρατεταμένη ξηρασία αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση των πυρκαγιών. Όταν εκδηλωθεί μια μεγάλη πυρκαγιά, οι επιπτώσεις μπορούν να επεκταθούν σε κατοικίες, τουριστικές επιχειρήσεις, υποδομές και μεταφορικά δίκτυα, δημιουργώντας ταυτόχρονα πρόσθετες δημοσιονομικές ανάγκες. Για την χώρα μας η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μετατρέπεται πλέον σε ζήτημα οικονομικής πολιτικής. Η Morningstar DBRS εκτιμά ότι βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα οι ακραίες θερμοκρασίες και η ξηρασία είναι πιθανό να επηρεάσουν την πραγματική οικονομική ανάπτυξη, ενώ σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα οι επιπτώσεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την προσαρμογή και την προετοιμασία των οικονομιών
Σε όλη την Ευρώπη, οι βροχοπτώσεις που κινούνται κάτω του μέσου όρου έχουν οδηγήσει σε εκτεταμένη ξηρασία που, μαζί με διαδοχικά κύματα καύσωνα, έχουν εντείνει τις το πρόβλημα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο το 72% της Αγγλίας, συμπεριλαμβανομένου του Λονδίνου, και ολόκληρης της Ουαλίας βρισκόταν επίσημα σε ξηρασία στις αρχές Αυγούστου, ενώ στην ηπειρωτική Ευρώπη, η σοβαρή ξηρασία έχει επηρεάσει μεγάλες περιοχές στη Γαλλία, με πάνω από το 85% της χώρας να βρίσκεται υπό συνθήκες προειδοποίησης ή συναγερμού για ξηρασία από τα μέσα Ιουλίου 2026. Ομοίως, χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Γερμανία, καθώς και τα Βαλκάνια, έχουν πληγεί από ξαφνική ξηρασία.
Το κόστος
Επικαλούμενη έρευνα του ΟΟΣΑ, η Morningstar DBRS σημειώνει ότι περίπου το 40% του πλανήτη αντιμετωπίζει πλέον συχνές και έντονες ξηρασίες, ενώ το οικονομικό κόστος των απωλειών και ζημιών αυξάνεται. Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι μια μέση ξηρασία το 2035 θα μπορούσε να κοστίσει τουλάχιστον 35% περισσότερο από μια αντίστοιχη ξηρασία το 2025. Παράλληλα, σύμφωνα με το ΔΝΤ μια ακραία ξηρασία μπορεί να μειώσει την αύξηση του ΑΕΠ κατά σχεδόν μία ποσοστιαία μονάδα βραχυπρόθεσμα, με τις μεγαλύτερες επιπτώσεις να καταγράφονται στις οικονομίες με χαμηλότερο εισόδημα.
Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στη γεωργία. Η ξηρασία μπορεί να επηρεάσει τις ποτάμιες μεταφορές, τη βιομηχανική παραγωγή και την ηλεκτροπαραγωγή. Στην Ευρώπη, τα χαμηλά επίπεδα των ποταμών έχουν ήδη προκαλέσει προβλήματα στις μεταφορές στον Ρήνο, έχουν επηρεάσει την αγροτική παραγωγή και έχουν περιορίσει την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Η χαμηλότερη παραγωγή ηλεκτρισμού μπορεί, με τη σειρά της, να οδηγήσει σε υψηλότερες ενεργειακές τιμές.
Οι ξηρασίες δεν προκαλούν μόνο απώλειες παραγωγικότητας στη γεωργία, αλλά επηρεάζουν επίσης το εμπόριο μέσω των ποταμών, τη βιομηχανία και την παραγωγή ενέργειας. Οι ξηρασίες μπορούν επίσης να αυξήσουν τον πληθωρισμό μέσω διαφορετικών διαύλων. Για παράδειγμα, η σοβαρή ξηρασία στην Ευρώπη έχει τρεις άμεσες επιπτώσεις αυτή τη στιγμή: Στον γεωργικό τομέα, τις ποτάμιες μεταφορές και την παραγωγή ενέργειας.
Οι ξηρασίες θα μπορούσαν επίσης να έχουν δημοσιονομικές επιπτώσεις, καθώς οι κυβερνήσεις αντιδρούν είτε παρέχοντας στήριξη ή αποζημιώσεις στους κλάδους που έχουν πληγεί περισσότερο είτε επενδύοντας σε ανθεκτικότερες υποδομές και σε περισσότερες πρωτοβουλίες προσαρμογής. Για παράδειγμα, η τρέχουσα ξηρασία ώθησε την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να εξετάσει τη θέσπιση μέτρων οικονομικής στήριξης για τους αγρότες που έχουν πληγεί.
Οι αξιολογήσεις
Οι επιπτώσεις των κλιματικών κινδύνων στις πιστοληπτικές αξιολογήσεις των περισσότερων κρατών παραμένουν περιορισμένες, δεδομένου ότι το σχετικό κόστος είναι διαχειρίσιμο σε κρατικό επίπεδο, ανέφερε η Morningstar DBRS, η οποία για τις κυβερνήσεις διαφορετικών βαθμίδων αξιολογεί εάν η κλιματική αλλαγή και τα δυσμενή καιρικά φαινόμενα θα μπορούσαν δυνητικά: να καταστρέψουν σημαντικό μέρος του εθνικού πλούτου, να αποδυναμώσουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα, να διαταράξουν την οικονομική δραστηριότητα. Για παράδειγμα, εξετάζουν εάν η ακραία ζέστη και οι συχνές ξηρασίες οδηγούν σε περισσότερες δασικές πυρκαγιές, προκαλώντας ζημιές στις υποδομές και αυξάνοντας τις δημόσιες δαπάνες ή τις ενδεχόμενες υποχρεώσεις του Δημοσίου. Ανάλογα με τον βαθμό στον οποίο τα δυσμενή καιρικά φαινόμενα επηρεάζουν την πιστοληπτική ικανότητα, ο παράγοντας «Κλιματικοί και καιρικοί κίνδυνοι» μπορεί να θεωρηθούν είτε να θεωρηθούν περιορισμένοι είτε σημαντικοί για τις πιστοληπτικές αξιολογήσεις των κρατών και των φορέων του δημόσιου τομέα.
