«Σε μια εποχή “γεωπολιτικής ύφεσης‘‘, το υπάρχον παγκόσμιο σύστημα δίνει τη θέση του σε κάτι νέο που δεν μπορούμε ακόμη να αντιληφθούμε»
Είναι σήμερα μια συναρπαστική στιγμή για την παγκόσμια πολιτική και τις παγκόσμιες αγορές, παρατηρεί ο Ian Bremmer, πρόεδρος και ιδρυτής της Eurasia Group και της GZERO Media. Γεωπολιτικά, αναφέρει σε σημείωμά του, ο κόσμος βρίσκεται σε αναταραχή, κυρίως επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες, που εξακολουθούν να είναι, η υπερδύναμη, έχουν γίνει ένας θεμελιωδώς αναξιόπιστος παράγοντας. Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διαλύει ενεργά τη διεθνή τάξη όπως αυτή διαμορφώθηκε τα τελευταία 80 χρόνια υπό την ηγεσία της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές κινούνται σε νέα υψηλά -στις ΗΠΑ, την Ανατολική Ασία, τη Νότια Αμερική, αλλά και σε ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης.Κάνουν λάθος οι επενδυτές; Ή μήπως η εικόνα είναι πιο περίπλοκη;
Υπάρχουν τρεις βασικές δυνάμεις που σύμφωνα με τον ίδιο θα διαμορφώσουν τα επόμενα χρόνια την παγκόσμια πολιτική και τις αγορές:
Πρώτων, δεν υπάρχουν (πολιτικοί) περιορισμοί στην επιταχυνόμενη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτή είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από το ράλι της αγοράς των Ηνωμένων Πολιτειών και όχι μόνο, και προς το καλύτερο και προς το χειρότερο, ενώ πρόκειται να συνεχιστεί ουσιαστικά ανεξέλεγκτα (το εκτελεστικό διάταγμα που εξέδωσε ο Λευκός Οίκος αυτή την εβδομάδα ζητά από τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να αναθέσουν οικειοθελώς στην κυβέρνηση την εποπτεία των νέων μοντέλων). Η σημαντικότερη τεχνολογική επανάσταση στην ιστορία – η οποία θα δημιουργήσει τόσο εξαιρετικές ευκαιρίες όσο και πρωτοφανείς κινδύνους – έφτασε σε μια εποχή «γεωπολιτικής ύφεσης», μια ιστορική στιγμή όπου το υπάρχον παγκόσμιο σύστημα δίνει τη θέση του σε κάτι νέο που δεν μπορούμε ακόμη να δούμε ή να αντιληφθούμε.
Αυτή η εντεινόμενη κατάρρευση των σχέσεων μεταξύ των κυβερνήσεων θα αφήσει την τεχνητή νοημοσύνη ουσιαστικά χωρίς αποτελεσματική ρύθμιση. Οι εταιρείες που δημιουργούν και παράγουν Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργούν πλέον ως κυρίαρχοι γεωπολιτικοί παράγοντες από μόνες τους, επειδή οι εφευρέσεις τους θα αποδειχθούν απαραίτητες για τη μελλοντική μας ασφάλεια και ευημερία. Αυτός είναι ο νόμος της ζούγκλας που εφαρμόζεται στον αδίστακτο (και εξαιρετικά καλά χρηματοδοτούμενο) ανταγωνισμό τεχνολογίας – μία «κούρσα εξοπλισμών» Τεχνητής Νοημοσύνης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, αλλά και μεταξύ εταιρειών όπως η OpenAI, η Anthropic και οι ανταγωνιστές τους.
Δεύτερον, η επίδραση της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά θα αντισταθμιστεί από έναν συνεχιζόμενο πολιτικό φόρο στην παγκοσμιοποίηση. Για μισό αιώνα, ο μεγαλύτερος μοχλός της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης ήταν η αμερικανική ώθηση για ανοιχτές αγορές με στόχο την επιτάχυνση των διασυνοριακών ροών ιδεών, πληροφοριών, ανθρώπων, αγαθών, υπηρεσιών και – το πιο σημαντικό – κεφαλαίου. Αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προωθούν πλέον την παγκοσμιοποίηση. Αντίθετα, ηγούνται μιας τάσης για την εισαγωγή πολιτικών συμφερόντων στις εμπορικές και οικονομικές σχέσεις με σκοπό το στενό πολιτικό κέρδος, αναγκάζοντας άλλες κυβερνήσεις να υιοθετήσουν τον προστατευτισμό ως τρόπο διατήρησης των δικών τους βιομηχανιών και εργαζομένων. (Ο Τραμπ έχει εντείνει αυτήν την τάση, αλλά δεν τη δημιούργησε αυτός. Οι Δημοκρατικοί είχαν αρχίσει ήδη την στροφή πριν ο πρόεδρος κατέβει από την χρυσή κυλιόμενη σκάλα στον Πύργο Τραμπ.)
Το αποτέλεσμα είναι μια βαθιά μετατόπιση από μία σκέψη θετικού αθροίσματος σε μία σκέψη μηδενικού αθροίσματος για την παγκόσμια οικονομία, καθώς οι άλλες χώρες αντιδρούν στις εμπορικές πιέσεις των ΗΠΑ. Ορισμένες παραμένουν απρόθυμες να καταργήσουν την παγκοσμιοποίηση και έχουμε δει πρωτοποριακές εμπορικές συμφωνίες που αφορούν την ΕΕ, την Ινδία, το νοτιοαμερικανικό μπλοκ Mercosur, την Κίνα, τον Καναδά και άλλους. Αλλά η παγκόσμια τάση προς τον «πολιτικά εμπνευσμένο» προστατευτισμό παραμένει πλέον ο κανόνας.
«Ο κόσμος παράγει πλέον περισσότερους «απροσδόκητους κινδύνους» υψηλού ρίσκου που δεν είναι ποια τόσο απίθανοι όσο ήταν κάποτε»
Τρίτον, ο κόσμος παράγει περισσότερους «απροσδόκητους κινδύνους», υψηλού ρίσκου μάλιστα, που δεν είναι πλέον τόσο απίθανοι όσο ήταν κάποτε. Μια αναξιόπιστη υπερδύναμη αναγκάζει τους παραδοσιακούς συμμάχους της να αντισταθμίσουν τα στοιχήματά τους σχετικά με την ασφάλεια και την οικονομία, καθώς οι αντίπαλοι δοκιμάζουν τα περιθώριά τους. Οι μεγαλύτερες τριβές μεταξύ των κυβερνήσεων καθιστούν τα διεθνή προβλήματα πιο δύσκολα και δαπανηρά για την επίλυσή τους.
Πάρτε για παράδειγμα τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Η απόφαση του Προέδρου Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν προέκυψε από υπερβολική αυτοπεποίθηση, αλλά και από την κατάρρευση των σχέσεων των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους – η Ευρώπη, για παράδειγμα, δεν είχε καμία επιρροή στη λήψη αποφάσεων του Τραμπ και δεν είχε καν ενημερωθεί εκ των προτέρων για τις επιθέσεις. Το αποτέλεσμα ήταν μία πιο επιζήμια εμπορικά αναταραχή σε σχέση με την πανδημία. Ο πόλεμος δεν έχει ακόμη προκαλέσει παγκόσμια οικονομική ύφεση, αλλά ό,τι και να συμβεί βραχυπρόθεσμα με τα Στενά του Ορμούζ και την πιθανή έναρξη ενός ακόμη γύρου διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ο κίνδυνος ο πόλεμος να αναζωπυρωθεί ανά πάσα στιγμή θα παραμείνει υψηλός, με τις πιθανότητες για ακόμη μεγαλύτερες παγκόσμιες επιπτώσεις στον επόμενο γύρο να είναι αυξημένες. Μία πιο επικίνδυνη Μέση Ανατολή επίσης, με τις ΗΠΑ να εμφανίζονται λιγότερο διαμετρημένες για αντίποινα, θα ενθαρρύνει περισσότερους δρώντες – είτε πρόκειται για τους Χούθι στην Υεμένη, είτε για τρομοκρατικές ομάδες όπως του ISIS ή των απογόνων του, είτε για μοναχικούς λύκους που ενδυναμώνονται και από τις επικίνδυνες νέες τεχνολογίες.
«Που οδηγεί η «κούρσα εξοπλισμών» Τεχνητής Νοημοσύνης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, αλλά και μεταξύ εταιρειών όπως η OpenAI, η Anthropic»
Υπάρχουν και άλλοι παγκόσμιοι, γεωπολιτικά κίνδυνοι. Προς το παρόν, φαίνεται ότι η Ουκρανία έχει αποκτήσει κάποια δυναμική στον πόλεμο με την Ρωσία, αφήνοντας τον Βλαντιμίρ Πούτιν σε μια ολοένα και πιο επικίνδυνη απομόνωση. Όσο πιο κοντά φτάνει όμως ο πόλεμος σε μία ενδεχόμενη «ταπείνωση» για το Κρεμλίνο, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος, ένας απελπισμένος Πούτιν να στραφεί σε ένα τακτικό πυρηνικό χτύπημα στην Ουκρανία ή σε πιο επιθετικές κινήσεις σε χώρες του ΝΑΤΟ που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, ώστε να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού, την ώρα μάλιστα που ο Λευκός Οίκος έχει παραιτηθεί από την διαμεσολάβηση για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Κανένα από αυτά τα επικίνδυνα σενάρια δεν είναι πιθανά, αλλά όλα είναι ποιά πιο πιθανά από ό,τι πολλοί είναι πρόθυμοι να παραδεχτούν, αποφαίνεται ο Ian Bremmer.
Αυτοί βέβαια, είναι απλώς οι κίνδυνοι που είναι ήδη ορατοί. Η έλλειψη διακυβέρνησης σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη και άλλα νέα όπλα πολέμου θα καταστήσουν οποιαδήποτε μελλοντική σύγκρουση λιγότερο προβλέψιμη και πιο επικίνδυνη. Η απουσία συντονισμού στην παγκόσμια υγεία, με την κυβέρνηση των ΗΠΑ λιγότερο πρόθυμη να ηγηθεί και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας με λιγότερους πόρους, καθιστά επίσης μια μελλοντική πανδημία περισσότερο πιθανό να αναπτυχθεί ταχύτερα παρά να περιοριστεί σύντομα.
Εν ολίγοις, οι τεχνολογικές ανακαλύψεις που έχουν οδηγήσει τις αγορές σε άνοδο είναι πιθανό να συνεχιστούν, αλλά αυξάνεται και ο κίνδυνος μεγάλης κλίμακας αναταραχών. Τα παραπάνω μάλιστα καθιστούν για πρώτη φορά ιστορικά, πολύ δύσκολες τις όποιες προβλέψεις για αυτά που μπορεί να βιώσει ο κόσμος τα επόμενα χρόνια.