Πριν από είκοσι χρόνια, η ακροδεξιά κέρδιζε λιγότερο από το 7% των ψήφων στην Ευρώπη. Σήμερα; Σχεδόν το ένα τέταρτο
Εν μέσω γεωπολιτικών κραδασμών, σε έναν κόσμο μηδενικής ισορροπίας, όπου οι δύο παγκόσμιες υπερδυνάμεις επιδιώκουν επιθετικά να αυξήσουν τη δύναμή τους, καθώς όπως το έθεσε και ο Τραμπ από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ «τα λάφυρα ανήκουν στον νικητή», κοινός τόπος είναι πως το κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο και οι αυξημένες ανισότητες ενισχύουν τον λαϊκισμό σε πολλά μέρη του κόσμου.
Καθώς το πολιτικό σκηνικό καθορίζει και τη μεταβλητότητα και την πορεία των αγορών και των οικονομιών, κορυφαίες δεξαμενές σκέψεις και ειδικά τμήματα αναλύσεων μεγάλων επενδυτικών τραπεζών και διεθνών οίκων σκιαγραφούν το υπό διαμόρφωση νέο τοπίο εν μέσω και σημαντικών εκλογικών αναμετρήσεων.
Τα παγωτά
Οπως παρατηρούσε η Rothschild & Co, όταν π.χ. δύο πωλητές παγωτού σχεδιάζουν να στήσουν τους πάγκους τους σε μια πολυσύχναστη παραλία, καταλήγουν να σταθούν στο κέντρο της, ώστε ο καθένας να απευθύνεται στους πελάτες χωρίς να χρειάζεται να παρακολουθεί συνεχώς τον ανταγωνιστή του. Στη σημερινή πολιτική κατάσταση όμως οι πωλητές παγωτού είναι σαν να στήνουν τα τραπεζάκια τους στα δύο άκρα της παραλίας. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού εξάλλου οι λαϊκιστές τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς φαίνεται να μετακινούν την πολιτική αντιπαράθεση προς τα δύο άκρα της «παραλίας», αφήνοντας τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους χωρίς επαρκή εκπροσώπηση.
Στο πλαίσιο αυτό π.χ., στις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις σε δύο ομόσπονδα κρατίδια στη Γερμανία, το αριστερό Die Linke κέρδισε στο Βερολίνο και η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κέρδισε στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, στην οποία το κυβερνών Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) μάλιστα δεν κατάφερε ούτε να εισέλθει στην τοπική Βουλή, κάτι πρωτοφανές στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας.
Πρόκειται για άλλη μια υπενθύμιση ενός ολοένα πιο κατακερματισμένου πολιτικού τοπίου: νίκη ενός δεξιού λαϊκιστικού κόμματος στο ένα κρατίδιο και νίκη ενός αριστερού λαϊκιστικού κόμματος στο άλλο. Τα χρόνια οικονομικής στασιμότητας συνέβαλαν σε αυτόν τον κατακερματισμό του πολιτικού σκηνικού, και με το AfD στις πανεθνικές δημοσκοπήσεις να εμφανίζεται πρώτο κόμμα με ποσοστό στην περιοχή του 30%, η προσπάθεια ανάκαμψης της οικονομίας, η οποία πάντως εφέτος αναμένεται να επιτύχει ανάπτυξη περίπου 1%, δείχνει να δυσχεραίνει, αποφάνθηκε η ING.
Η ευρύτερη εικόνα
Ο αντιδημοφιλής και σοκαρισμένος καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς καλείται να διαχειριστεί την κρίση και είτε παραμείνει είτε φύγει, όπως αποφαίνονταν το GZERO/Eurasia Group, η ευρύτερη εικόνα παραμένει: τα μεταπολεμικά κόμματα του κατεστημένου της Γερμανίας βρίσκονται σε σοβαρή κρίση, καθώς οι λαϊκιστές τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς μιλούν πιο αποτελεσματικά στις λαϊκές ανησυχίες για την οικονομική δυσπραγία και τη μετανάστευση.
Από την άλλη πλευρά, όπως παρατηρούσε η Rothschild & Co, στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές εκλογές του 2027 σε ένα πολιτικό σκηνικό που μοιάζει περισσότερο κατακερματισμένο. Στον δεύτερο γύρο ενδέχεται να εμφανιστεί ένας υποψήφιος με μοναδικό στόχο να αποτρέψει την εκλογή της («stop Le Pen»), όμως ακόμη και αυτός πιθανότατα θα βρίσκεται πιο μακριά από το πολιτικό Κέντρο από τον απερχόμενο Εμανουέλ Μακρόν, την ώρα μάλιστα που η αριστερή Ανυπότακτη Γαλλία του Ζαν-Λικ Μελανσόν αποτελεί πιο ανησυχητική προοπτική για τις αγορές.
Η Ιταλία, ίσως η πρώτη μεγάλη χώρα που εξέλεξε τα τελευταία χρόνια μια κυβέρνηση εκτός του παραδοσιακού πολιτικού κατεστημένου (την κυβέρνηση του Κινήματος Πέντε Αστέρων το 2018), διαθέτει ήδη μια λαϊκίστρια πρωθυπουργό, την Τζόρτζια Μελόνι.
Μέχρι στιγμής, πάντως, έχει κυβερνήσει με πιο μετριοπαθή τρόπο απ’ ό,τι πολλοί ανέμεναν, προκαλώντας μάλιστα εσωκομματικές τριβές. Ωστόσο, αυτή η πολιτική σταθερότητα κινδυνεύει να ανατραπεί στις γενικές εκλογές του επόμενου έτους από την άνοδο του Futuro Nazionale, ενός ευρωσκεπτικιστικού λαϊκιστικού κόμματος που ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο και ήδη καταγράφει περίπου 8% στις δημοσκοπήσεις, με αποτέλεσμα αρκετοί να «βλέπουν» επίσπευση των εκλογών για να αποτραπεί η άνοδός του.
Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει πλέον τον έβδομο πρωθυπουργό του μέσα σε κάτι περισσότερο από μία δεκαετία. Η κυβέρνηση φέρεται να μετακινείται πολιτικά προς τους λαϊκιστές Πράσινους, ενώ οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένα ακόμη πιο δημοφιλές λαϊκιστικό κόμμα έχει εδραιωθεί στην αντίθετη άκρη του πολιτικού φάσματος.
Το πιθανό σενάριο
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Δημοκρατικοί απαντούν στον λαϊκιστικό λόγο του Τραμπ με έναν ίδιο δικό τους. Λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές και το ενδεχόμενο οι Δημοκρατικοί να ανακτήσουν τον έλεγχο τουλάχιστον ενός από τα δύο σώματα θεωρείται το πιο πιθανό σενάριο, με τη Βουλή να φαίνεται πιο εύκολη υπόθεση από τη Γερουσία. Η πολιτική αβεβαιότητα συνήθως δεν βοηθά τις αγορές και τις επόμενες εβδομάδες ενδέχεται να δούμε αύξηση της μεταβλητότητας. Μια «καθαρή επικράτηση» πάντως και στα δύο σώματα των Δημοκρατικών θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές τριβές στο πολιτικό σύστημα, ενώ σχεδόν οι μισοί από τους 170 διαχειριστές κεφαλαίων στην τελευταία έρευνα της BofA, «βλέπουν» πως σε ένα τέτοιο σενάριο οι αποδόσεις των ομολόγων θα αυξηθούν και οι μετοχές θα πέσουν.
Τι συμβαίνει πάντως, γιατί ο λαϊκισμός συνεχίζει να κερδίζει έδαφος; Σύμφωνα με την Rothschild & Co, θα ήταν απλουστευτικό να ερμηνευθεί η άνοδος των εθνικιστικών λαϊκιστικών κομμάτων ως μέρος μιας ενιαίας, σαρωτικής αφήγησης: μιας συνολικής απόρριψης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της παγκοσμιοποίησης, ακόμη και της ίδιας της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Οι πηγές της έντασης είναι πολλές: πολιτική ανεπάρκεια, δημοσιονομική σπατάλη, διεθνής ανταγωνισμός, υποχώρηση του βιοτικού επιπέδου, αλλά και το συμβολικό βάρος της παράτυπης μετανάστευσης. Η ανισότητα και η τεχνητή νοημοσύνη εντείνουν επίσης την ανησυχία: το μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα φαίνεται να βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα ή πολύ κοντά σε αυτά σε πολλές οικονομίες, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη ενισχύει, ίσως πρόωρα, τους φόβους για εκτοπισμό εργαζομένων.
Το κατεστημένο
Αν υπάρχει ένα κοινό μέτωπο, ίσως είναι απλώς η επιθυμία «να τα βάλει κανείς με το κατεστημένο». Το ποιος ακριβώς όμως εκπροσωπεί το κατεστημένο, μεταβάλλεται με τον χρόνο και από χώρα σε χώρα. Οταν ο Εμανουέλ Μακρόν π.χ. εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο πολιτικό προσκήνιο, θεωρήθηκε μια νεανική απάντηση στα καθιερωμένα κόμματα. Η κοινοβουλευτική πλειοψηφία του έχει πλέον εξαφανιστεί και η διαρκής εναλλαγή πρωθυπουργών υπογραμμίζει το σισύφειο έργο της αποκατάστασης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Για τη Rothschild, ο «λαϊκισμός» γίνεται καλύτερα κατανοητός ως τακτική παρά ως ιδεολογία. Μπορεί να συνδεθεί με την Αριστερά ή τη Δεξιά, με τη δημοσιονομική επέκταση ή τη δημοσιονομική συγκράτηση και με την πολιτισμική δυσαρέσκεια όσο και με την οικονομική ανασφάλεια.
Μια ισχυρή επίδοση των λαϊκιστικών κομμάτων θα είχε πολιτική σημασία, αλλά δεν θα ισοδυναμούσε κατ’ ανάγκη με αποφασιστικό πλήγμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Μια λειτουργική λαϊκιστική πλειοψηφία εξακολουθεί να φαίνεται απίθανη και τα κόμματα αυτά παραμένουν διχασμένα σε πολλά ζητήματα, από τις σχέσεις με τη Ρωσία και την Ουκρανία, τους δημοσιονομικούς κανόνες, την άμυνα και τη γεωργία ως τα εθνικά συμφέροντα.
Για τους επενδυτές, ο πιο άμεσος κίνδυνος είναι το κατά πόσον οι φιλόδοξες πολιτικές υποσχέσεις θα υπονομεύουν τελικά τη δημοσιονομική προσαρμογή και τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Η μεταβλητότητα στις αγορές μπορεί να αυξηθεί, αλλά το τοπίο δεν αναμένεται να ανατρέψει τις προοπτικές π.χ. της Ευρώπης.
Είναι πλέον η ευρωπαϊκή ακροδεξιά κυρίαρχη;
Πριν από είκοσι χρόνια, τα ακροδεξιά κόμματα κέρδιζαν λιγότερο από το 7% των ψήφων σε όλη την Ευρώπη. Σήμερα; Σχεδόν το ένα τέταρτο, παρατηρεί το GZERO/Eurasia Group. Κόμματα που κάποτε βρίσκονταν στο πολιτικό περιθώριο έχουν πλέον βρεθεί στο προσκήνιο. Στη Γαλλία, το Εθνικό Κόμμα είναι το φαβορί στις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους. Στη Γερμανία, η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) είναι τώρα είναι το πιο δημοφιλές κόμμα σε εθνικό επίπεδο. Ακροδεξιά κόμματα συμμετέχουν επίσης σε κυβερνητικούς συνασπισμούς στην Κροατία, την Τσεχία, την Ιταλία και τη Φινλανδία, ενώ προηγούνται στις δημοσκοπήσεις στην Αυστρία, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Τι εννοούμε με τον όρο «ακροδεξιά»; Το PopuList, ένα έργο στο οποίο συμμετέχουν περισσότεροι από 100 πολιτικοί επιστήμονες και το οποίο παρακολουθεί τα αποτελέσματα των εκλογών στην Ευρώπη από το 1993. Ορίζει την «ακροδεξιά» ως τα κόμματα που έχουν εθνικιστικές πεποιθήσεις – ότι οι ξένοι, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών, απειλούν τη χώρα – αλλά και αυταρχικές πεποιθήσεις, οι οποίες ευνοούν μια αυστηρά οργανωμένη κοινωνία με αυστηρές ποινές για αυτούς που αμφισβητούν της εξουσία.
Τα λαϊκιστικά κόμματα είναι αυτά που χωρίζουν την κοινωνία σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα: τους απλούς ανθρώπους έναντι της διεφθαρμένης ελίτ, και υποστηρίζουν ότι η πολιτική πρέπει να εκφράζει τη βούληση του λαού. Για την ανάλυση του GZERO/Eurasia Group , συνδυάστηκαν σε μια ενιαία ακροδεξιά κατηγορία, επειδή τα κόμματα που ταξινομούνται αποκλειστικά ως «ακροδεξιά» αντιπροσώπευαν σταθερά μόνο ένα μικρό μερίδιο των ψήφων.
Αντιθέτως, οι ακροαριστεροί και οι ακροαριστεροί λαϊκιστές απορρίπτουν τις βασικές κοινωνικοοικονομικές δομές του σύγχρονου καπιταλισμού και υποστηρίζουν εναλλακτικά συστήματα οικονομικής και πολιτικής εξουσίας. Κόμματα σαν αυτά δεν έχουν δει την ίδια άνοδο με την ακροδεξιά. Αλλά καθώς τα κεντρώα κόμματα σε μέρη όπως η Γαλλία χάνουν την δύναμή τους , ακροαριστερά κόμματα όπως το France Unbowed, με επικεφαλής τον Jean-Luc Mélenchon, θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν αρκετή υποστήριξη για να αντιμετωπίσουν την Marine Le Pen του Εθνικού Συναγερμού στον δεύτερο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών την επόμενη άνοιξη.
Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Τα στοιχεία του PopuList δείχνουν μια απότομη αύξηση της υποστήριξης από το 2015 – την ίδια χρονιά με την μεταναστευτική κρίση στην Ευρώπη.
Μεγάλος αριθμός μεταναστών και προσφύγων έφτασε από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική εν μέσω πολέμων και πολιτικής αστάθειας. Η Γερμανία, για παράδειγμα, υποδέχτηκε πάνω από 1 εκατομμύριο πρόσφυγες από τη Συρία, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και αλλού το 2015. Ταυτόχρονα, η οικονομική απογοήτευση παρέμενε στην Ευρώπη μετά την Παγκόσμια Οικονομική Κρίση του 2008 και τη μεγαλύτερη βιομηχανική παρακμή της ηπείρου.
Τα ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα αποδείχθηκαν άξια στο να εκμεταλλευτούν αυτό το άγχος – κατηγορώντας τους μετανάστες ότι τροφοδοτούν ένα αίσθημα ανασφάλειας. Μεταξύ 2013 και 2016, τα ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα σχεδόν διπλασίασαν το ποσοστό των ψήφων τους από περίπου 7% σε 12%. Η δημοτικότητά τους, σε μεγάλο βαθμό συνεχίσει να αυξάνεται έκτοτε, με ιστορικά κέρδη στις εκλογές στην Αυστρία, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ 2024 και 2025. (Το Reform UK απορρίπτει την ταμπέλα «ακροδεξιά».)
Η δημοτικότητά τους ξεπερνά τη μετανάστευση και την οικονομία. Κόμματα όπως το AfD, «βλέπουν» επίσης μια αντιληπτή απειλή για τον λευκό-χριστιανικό-εθνικό και ευρωπαϊκό πολιτισμό, καθώς και εμφανίζει σκεπτικισμό απέναντι σε θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, τους οποίους ορισμένοι θεωρούν ως αποδυνάμωση της εθνικής ταυτότητας.
Το κατά πόσον η ακροδεξιά μπορεί να αξιοποιήσει τα ως τώρα κέρδη της, σύμφωνα με το GZERO/Eurasia Group, θα φανεί το 2027, όταν η Γαλλία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Ισπανία πρόκειται να διεξαγάγουν εκλογές – η καθεμία με ένα ακροδεξιό κόμμα που επιδιώκει μεγαλύτερη επιρροή.
Πώς κατέρρευσε το πολιτικό κέντρο της Γερμανίας
Για σχεδόν 80 χρόνια, δύο κόμματα του πολιτικού κατεστημένου κυριαρχούν στην εκλογική ζωή της Γερμανίας, αναφέρει σε άρθρο του το GZERO. Από το 1949, το κεντροαριστερό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) και η συντηρητική συμμαχία που ενώνει τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση και τη Χριστιανοκοινωνική Ένωση (CDU/CSU) αποτελούν τον βασικό κορμό κάθε κυβέρνησης, αρχικά στη Δυτική Γερμανία και στη συνέχεια στην επανενωμένη Γερμανία μετά το 1989. Σήμερα κυβερνούν μαζί σε έναν δύσκολο συνασπισμό. Ωστόσο, τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, η ισχύς τους έχει υποχωρήσει σημαντικά. Το 1994, η CDU/CSU και το SPD συγκέντρωσαν σχεδόν το 80% των ψήφων. Το 2025, το συνολικό ποσοστό τους έπεσε κάτω από το 50%.
Οι τάσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η ίδια εξέλιξη έχει σημειωθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Στη Γαλλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα κόμματα του κέντρου έχουν χάσει περίπου το 30% της στήριξής τους από τότε. Στην Αυστρία, στην Ολλανδία και στη Σουηδία, τα κόμματα του κέντρου καταγράφουν διψήφιες απώλειες στην εκλογική τους στήριξη. Την ίδια ώρα, τα λαϊκιστικά κόμματα, ιδιαίτερα εκείνα της ακροδεξιάς, ενισχύονται ραγδαία. Όπως δείξαμε την περασμένη εβδομάδα στη σειρά γραφημάτων μας «Graphic Truth», πριν από είκοσι χρόνια τα ακροδεξιά κόμματα συγκέντρωναν λιγότερο από το 7% των ψήφων σε ολόκληρη την ήπειρο, ενώ σήμερα πλησιάζουν το ένα τέταρτο. Η οικονομική δυσπραγία, οι αντιδράσεις για τη μετανάστευση μετά τη μεταναστευτική κρίση του 2015, η αποβιομηχάνιση και το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των ελίτ των αστικών κέντρων και όλων των υπολοίπων έχουν κατακερματίσει το πολιτικό τοπίο.
Όπως σημείωσε η Eurasia Group, η μητρική εταιρεία του GZERO, στην έκθεσή της «Κορυφαίοι κίνδυνοι για το 2026» (2026 Top Risks), «η αποδυνάμωση του πολιτικού κέντρου της Ευρώπης συντελείται εδώ και μία δεκαετία».
Όμως η κατάρρευση του κέντρου είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης. Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει εκτοξευθεί από ένα ποσοστό της τάξης του 5% των ψήφων κατά την ίδρυσή του το 2013 σε πάνω από 20% πέρυσι. Μεγάλο μέρος αυτής της ανόδου συνδέεται με την οργή για τη μετανάστευση. Το 2015, για παράδειγμα, η Γερμανία άνοιξε τις πόρτες της σε ένα εκατομμύριο πρόσφυγες από τη Μέση Ανατολή.
Η Γερμανία αντιμετωπίζει επίσης επιβράδυνση της ανάπτυξης, υψηλές τιμές καυσίμων και αυξανόμενο κόστος ζωής. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο ανταγωνισμός από την Κίνα στον τομέα της μεταποίησης έχουν επίσης επιβαρύνει την οικονομία. Και καθώς η AfD καταγράφει νίκες στις εκλογές των κρατιδίων, περισσότεροι Γερμανοί δηλώνουν πλέον ότι θα προτιμούσαν να στηρίξουν αυτό το κόμμα αντί για τη CDU.
Το πολιτικό κέντρο έχει δεχθεί συντριπτικά πλήγματα και από τα αριστερά. Στο Βερολίνο, που τείνει προς τις φιλελεύθερες πολιτικές θέσεις, τον περασμένο μήνα το ακροαριστερό κόμμα Die Linke («Η Αριστερά»), το οποίο τάσσεται υπέρ της διεύρυνσης του κοινωνικού κράτους και της αναδιανομής του πλούτου, συγκέντρωσε σχεδόν 26%, αντλώντας στήριξη από την απογοήτευση των νεαρών Γερμανών απέναντι στο κατεστημένο. Η CDU ακολούθησε με 19%.
Τι σημαίνει αυτό μακροπρόθεσμα;
Τα αποτελέσματα των εκλογών στα κρατίδια δεν επηρεάζουν άμεσα την εξωτερική πολιτική της Γερμανίας, τουλάχιστον όχι ακόμη. Ο Μερτς δεν θα αντιμετωπίσει αμφισβήτηση της ηγεσίας του τουλάχιστον έως το 2027, ενώ οι ομοσπονδιακές εκλογές δεν προβλέπονται πριν από το 2029. Στο μεταξύ, όμως, τα αποτελέσματα αποδυναμώνουν την κυβέρνησή του, δίνοντας παράλληλα στην AfD περισσότερο χρόνο να προωθήσει το πρόγραμμά της: μαζικές απελάσεις μεταναστών, στενότερους δεσμούς με τη Ρωσία, τερματισμό της στήριξης προς την Ουκρανία και επιφυλάξεις απέναντι στην ΕΕ. Ασκούν επίσης πίεση στο μακροχρόνιο «τείχος προστασίας» της Γερμανίας, βάσει του οποίου τα κόμματα του πολιτικού κατεστημένου αρνούνται να συνεργαστούν με την AfD.
«Θα ακολουθήσει μια περίοδος κατά την οποία η γερμανική διακυβέρνηση θα γίνεται όλο και πιο αδύναμη», προέβλεψε ο Ίαν Μπρέμερ σε πρόσφατο σχολιασμό του στη σειρά «Quick Take». Αυτό έχει σημασία και πέρα από τη Γερμανία. Η χώρα αναλαμβάνει μεγαλύτερο ρόλο στην άμυνα της Ευρώπης, καθώς αυξάνονται οι φόβοι για ρωσική επιθετικότητα απέναντι στο ΝΑΤΟ. Παράλληλα, η Γαλλία αντιμετωπίζει τον δικό της πολιτικό κατακερματισμό, με τον ακροδεξιό Εθνικό Συναγερμό της Μαρίν Λεπέν να υποστηρίζει σκληρή γραμμή απέναντι στη μετανάστευση, μεγαλύτερη εθνική κυριαρχία έναντι της ΕΕ και τερματισμό της βοήθειας προς την Ουκρανία, ενώ προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών του 2027. Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι, η οποία εξελέγη με πρόγραμμα της σκληρής Δεξιάς, έχει χάσει έδαφος έναντι αντιπάλου που βρίσκεται ακόμη πιο δεξιά και έχει επικρίνει την πραγματιστική σχέση της με την ΕΕ και τη στήριξή της προς την Ουκρανία. Το πολιτικό κέντρο της Γερμανίας βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση. Άλλα κόμματα και συνασπισμοί του κέντρου στην Ευρώπη δεν απέχουν πολύ από αυτήν την κατάσταση. Αυτό που θα ακολουθήσει μπορεί να είναι κάτι που η ΕΕ και η Ουκρανία δεν έχουν την πολυτέλεια να αντέξουν.
Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κίνημα των μεσαίων δυνάμεων
Αν και ο φιλελευθερισμός αποτελεί την κυρίαρχη ιδεολογία οργάνωσης της παγκόσμιας πολιτικής από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης το 1991, την τελευταία δεκαετία, όπως αναφέρει μελέτη της Carnegie, έχει ενισχυθεί μία λαϊκιστική εναλλακτική.
Οι δεξιοί λαϊκιστές προβάλλουν ένα νέο όραμα διεθνούς τάξης, τονίζουν το απαραβίαστο της εθνικής κυριαρχίας, τις διαρκείς διαφορές μεταξύ εθνών και πολιτισμών και το δικαίωμα των κρατών να ενεργούν με τους δικούς τους όρους αντί να υποτάσσονται στις επιταγές διεθνών θεσμών. Η κοινή ρητορική για τη μετανάστευση, την τρομοκρατία, την ανασφάλεια, την ΕΕ και άλλα ζητήματα αποτελεί λ.χ. την πιο ορατή μορφή διεθνικού δεσμού μεταξύ των ευρωπαϊκών ακροδεξιών λαϊκιστικών κομμάτων. Ο Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε ο κύριος εκφραστής αυτού του λαϊκιστικού οράματος.
Ορισμένοι παρατηρητές έχουν επισημάνει τις συγγένειες ανάμεσα στον λαϊκισμό του Τραμπ και στις απόψεις αυταρχικών ηγετών, όπως ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, αλλά οι αναλογίες αυτές έχουν όρια. Στην πράξη, οι λαϊκιστικές μεσαίες δυνάμεις του κόσμου, δηλαδή χώρες που ασκούν σημαντική περιφερειακή ισχύ και μπορούν να επηρεάζουν τις πολιτικές των ισχυρότερων μεγάλων δυνάμεων, αποτελούν το βασικό στήριγμα του νέου διεθνούς λαϊκιστικού κινήματος.
Πολιτική πλάστιγγα
Από την Αργεντινή έως τη Γαλλία και από την Τουρκία έως τις Φιλιππίνες, δεξιοί λαϊκιστές αναδιαμορφώνουν την εξωτερική πολιτική των χωρών τους με τρόπους που απηχούν και ενισχύουν τη στενότερη αντίληψη του Τραμπ για την παγκόσμια τάξη. Παράλληλα, καλλιεργούν στενότερες σχέσεις με λαϊκιστές στο εξωτερικό, οικοδομούν δίκτυα και, ορισμένες φορές, επιχειρούν να γείρουν την πολιτική πλάστιγγα υπέρ των ιδεολογικών συμμάχων τους.
Μία σειρά μελετών από την Carnegie προσπαθεί να αναδείξει τον ρόλο και τον χαρακτήρα της λαϊκιστικής εξωτερικής πολιτικής των μεσαίων δυνάμεων, οι οποίες έδειξαν πως αυτοί οι ενίοτε παράδοξοι πολιτικοί σύμμαχοι μιμούνται ο ένας τη γλώσσα του άλλου, δανείζονται τα σύμβολά τους και συνεργάζονται πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Ο νατιβισμός
Η επίδραση αυτών των λαϊκιστών στην παγκόσμια τάξη αυξάνεται. Ωστόσο, οι μελέτες περιπτώσεων καταδεικνύουν με σαφήνεια τα όρια όσων μπορούν να επιτύχουν από κοινού. Τα ίδια στοιχεία που τροφοδοτούν την επιτυχία τους, ο νατιβισμός (nativism), δηλαδή η πολιτική αντίληψη ότι η χώρα ανήκει πρωτίστως στους «γηγενείς» και ότι οι άνθρωποι ή οι επιρροές που θεωρούνται «ξένες» απειλούν την εθνική της ταυτότητα, και ο προσωποκεντρισμός του ηγέτη δημιουργούν επίσης εμπόδια στη διεθνική συνεργασία τους. Επειδή η απήχησή τους βασίζεται στην προτεραιότητα που δίνουν στη δική τους ομάδα, όπως εκφράζεται για παράδειγμα με το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική», θα είναι δύσκολο για αυτούς τους ηγέτες να οικοδομήσουν ένα συνεκτικό και μακρόβιο διεθνές δεξιό λαϊκιστικό κίνημα.
Προσθήκη του MarketsReport.gr στην Google